blog

Blog: Gezondheid en energietransitie vragen om systeembenadering

Publicatie

8 apr 2020

Auteur

Wim Raaijen

Categorie

Petrochem

Soort

blog

Tags

corona, energietransitie

Naast veel aandacht voor de bestrijding van corona moeten we ook weer ruimte creëren voor andere belangrijke zaken. Laten we voorkomen dat we chronisch scheef gaan lopen. Onze gezondheid vraagt net als andere onderwerpen – zoals de energietransitie- om een systeembenadering.

In tijden van corona is een groot deel van onze aandacht gericht op de bestrijding van deze vreselijke ziekte. Begrijpelijk. En wenselijk ook. Wel zijn er verschillende manieren om de ziekte te bestrijden, hebben we gezien. Hiërarchisch georganiseerde landen kiezen al gauw voor een totale lock down, terwijl meer feminine landen als Nederland en Zweden de crisis minder zwart-wit willen oplossen.

Van de losse manier van Zweden ben ik nog wat minder overtuigd, maar ik ben wel blij dat ik in Nederland woon en bijvoorbeeld niet een paar honderd kilometer zuidelijker. Voorlopig lijkt het er op dat de ‘zachte lock down’ van Nederland een vergelijkbaar effect heeft op de verspreiding van het virus dan de totale lock down in andere landen. Maar dat de nare bijeffecten iets minder zullen zijn dan bij paardenmiddelen.

Prisoner’s dilemma

Laat ik voorop stellen dat er geen gepreoccupeerde oplossingen zijn. De crisis is uniek in zijn soort. Maar we kunnen wel analogieën proberen te vinden. Zo ontwikkelen wetenschappers in het kankeronderzoek al decennia medicijnen die gericht kankercellen aanpakken. En zo weinig mogelijk gezond weefsel daaromheen. Dat zorgt niet alleen voor een effectievere behandeling, maar vooral ook voor een sneller herstel.

In een dappere, misschien wat onhandige poging probeerde professor Ira Helsloot onlangs bij Op1 de discussie over gezondheid breder te trekken. Wat zijn de gevolgen van een diepe economische crisis op de gezondheid in een samenleving, met name op die van langdurig werklozen? En verdringt de focus op de bestrijding van corona bijvoorbeeld urgente zorg op andere vlakken? Hij kreeg bijval, maar ook veel kritiek. In de week daarna druppelden schrijnende voorbeelden van zorgverdringing binnen. En er waren minder meldingen van hartproblemen. Niet omdat ze er niet zijn, maar omdat ze niet werden gemeld. Mijding dus.

Ook durfden meer systeemexperts in navolging van Helsloot bredere beelden te schetsen. Te totalitaire maatregelen kunnen de samenleving ontwrichten en op termijn meer vervroegde overlijdens veroorzaken. Het Prisoner’s dilemma werd aangehaald. Gaan we het leven van drie mensen sparen als dat kan betekenen dat er op termijn dertig mensen eerder dood gaan? Non-expert Jort Kelder maakte er helaas een te botte karikatuur van. Hij vindt het ongelooflijk zonde dat de economie aan gort wordt geholpen om de levens van te dikke 80-plussers te redden. Dergelijke uitspraken staan een gezonde discussie in de weg.

Misschien had Rutte wel gelijk toen hij dinsdagavond stelde dat er een schijntegenstelling werd opgeworpen tussen gezondheid en economie. Want als we nu de maatregelen wat laten vieren, kan dat mogelijk nog schadelijker zijn voor de economie en daarmee ook de volksgezondheid op de langere termijn. Misschien geen schijntegenstellingen, maar wel dilemma’s.

Olie op je lepel

Het gaat over verruiming van het blikveld. Ik moet even denken aan De Alchemist van Paulo Coelho. In dat boek komt een mooi stukje voor waar een jongen wordt gevraagd door een prachtig paleis te lopen met een theelepel olie, zonder te knoeien. De jongen komt terug met de lepel zonder te knoeien en de wijze die het hem de opdracht gaf, vraagt hem of hij de prachtige ruimtes en de tuinen van het paleis heeft gezien. De jongen gaat nogmaals om te kijken naar al het prachtige om hem heen, maar komt terug met een lege lepel. Volgens Coelho ‘schuilt het geheim van het geluk in het kijken naar alle wonderen van de wereld zonder ooit de twee druppels olie op je lepel te vergeten’.

Het gaat dus om de combinatie tussen focus en een ruime blik. De kunst is om dat beide te doen.

Metal fuels

Niet gemakkelijk, want, je laat je gemakkelijk door een onderwerp in beslag nemen. Ik merk het ook bij mezelf. Zelfs beroepsmatig. Wekenlang heb ik alleen geschreven over onderwerpen die direct of indirect met de uitbraak van corona te maken hadden. Chemiebedrijven produceren meer sanitaire producten en doneren mondkapjes. Worden onderhoudsstops uitgesteld? Gaan we met ons allen nu versneld digitaliseren?

Sinds een paar dagen merk ik dat mijn aandacht al weer een beetje aan het verschuiven is. Ik kijk later naar de dagelijkse corona-updates op nu.nl en ben dat al een dag vergeten. Inmiddels durf ik weer te schrijven over andere belangrijke onderwerpen zoals enorme hoeveelheden plastic zwerfkorrels in de Rotterdamse haven.

En natuurlijk ook over de energietransitie! Ook het kabinet zit niet stil op dat vlak. Vorige week kwam het met de mededeling dat kolencentrales aan het einde van het jaar nog op 25 procent van hun capaciteit mogen draaien. Een begrijpelijke maatregel.

Wel ben ik benieuwd of de kolencentrales dan in de gelegenheid worden gesteld om de switch te maken. Zo zet RWE in op het bijstoken van biomassa en denkt in de toekomst zelfs volledig op biomassa te draaien. Bij voorkeur als onderdeel van een keten waar eerst biochemicaliën en brandstoffen worden geproduceerd. Uniper onderzoekt voor haar kolencentrale op de Maasvlakte de mogelijkheden voor de inzet van zogenaamde metal fuels. IJzerpoeder dat als energieopslag kan dienen van duurzaam opgewekte stroom.

Mijn vraag is: krijgen de kolencentrales genoeg tijd voor hun transitie? En is er aan het einde van het jaar wel voldoende capaciteit bij bijvoorbeeld gascentrales om het terugschroeven op te vangen? En hoe snel gaat het met wind en zon?

Intelligente lock down

Overigens draaien de kolencentrales al een tijdje niet op vollast, omdat kolenstroom in tegenstelling tot een paar jaar geleden, duurder is dan stroom uit aardgas. Alleen daarom is het interessant om gasgestookte eenheden uit de mottenballen te halen, wat nu ook gebeurt. Ook in tijden van corona. Het laat ook zien dat veel met elkaar is gerelateerd en dat ook op dit vlak een systeembenadering de minste bijwerkingen heeft. Ook de energietransitie vraagt her en der om een intelligente lock down.

 

 

Fotocredit: Wim Raaijen