blog

Column: Houd de Verlichting brandend

Publicatie

1 sep 2016

Auteur

Jan Van Doorslaer

Categorie

Petrochem

Soort

blog

Tags

Zouden de Brexit en de gevolgen ervan voor de continentale chemie geen thema zijn? Ik opperde het in mijn kwartaalgesprek met Wouter De Geest, CEO van BASF Antwerpen en voorzitter van de Belgische federatie van chemie & life sciences. Voor De Geest is de Brexit een van de illustraties van een veel grotere en ingrijpender verschuiving die de Westerse maatschappij een heel andere richting kan uitsturen. De waarden gelijkheid, vrijheid en broederlijkheid van de Verlichting uit de achttiende eeuw staan onder druk. Die waarden hebben geleid tot een open maatschappij met burgers die universele rechten kregen en als gelijke individuen werden beschouwd en behandeld. De traditionele ideologische tegenstelling links-rechts maakt onmiskenbaar plaats voor een tegenstelling open versus gesloten maatschappij. Of om het in haventermen uit te drukken – en die kennen we in Antwerpen en Rotterdam maar al te goed – het gaat om de bruggen ophalen of de bruggen neer laten. In het eerste geval stopt het landverkeer en loopt een en ander vast, in het tweede geval blijft de haven draaien.

Kortom, er is een evenwicht nodig, maar dat dreigt nu verstoord. De Geest verwijst naar een recent verschenen boekwerkje De Verlichting uit Evenwicht? van de Vlaamse onafhankelijke denktank Itinera. Deze groep bestaat sinds 2006 en bestaat uit een aantal professoren, economen, filosofen die onafhankelijk van politieke partijen, maar met een duidelijke liberale visie op de maatschappij, publiceren over belangrijke maatschappelijke en dus politieke vraagstukken en uitdagingen.
In vier essays wordt een scherpe analyse gemaakt van onze hedendaagse maatschappij die na de terreuraanslagen in Frankrijk en België ontwricht lijkt of waar door de terreur en de migratiegolf vanuit het Midden-Oosten en Afrika de sluimerende tegenstellingen aan de oppervlakte komen. Tegenstellingen tussen zij die blijven geloven en vasthouden aan een open en tolerante samenleving met respect voor de universele rechten van de mens en zij die vasthouden aan hun verworven rechten en zich liever willen opsluiten binnen eigen veilige grenzen.
De bouw van een internationale open en dus geglobaliseerde maatschappij vertoonde volgens de Itinera-groep ook gebreken die zich nu tegen dat open wereldmodel keren. Met name de bureaucratische gelaagdheid waarbij de burger het overzicht van het beslissingsproces verliest en steeds meer politici de internationale instellingen als de EU en de VN uitroepen tot boeman van de lokale politieke besluitvorming.
Een van de stellingen van de essayisten is dat alleen in een stabiele open en democratisch georganiseerde samenleving het ondernemerschap en de creativiteit maximale kansen krijgen om zich te ontplooien en toegevoegde waarde te creëren. Maar, zo stippen ze aan, het aantal landen dat die randvoorwaarden voor welvaartcreatie kan bieden, slinkt. Amper negenhonderd miljoen van de meer dan zeven miljard aardbewoners kunnen nog de vruchten plukken van de stabiliteit en rechtvaardigheid.

Klok terugdraaien
De chemiesector, daarvan is De Geest overtuigd, kan alleen baat hebben bij een globale markt waar de vrije handel maximaal kan spelen. Stel dat we door politieke keuzes zowel in Europa als in de VS verzeilen in een hernieuwde opdeling van de wereldmarkt met tolbarrières en verdedigingsregels, dan wordt de klok teruggezet naar de vijftiger jaren. Toen werden via allerlei verdragen en overeenkomsten steeds grotere vrijhandelszones geconcipieerd, met de EU als eerste grote stap. Gaan we terug naar de periode voor de EU, dan konden landen hun eigen soms inefficiënte industriële sectoren beschermen met allerlei maatregelen, konden buitenlandse concurrerende producten worden belast en produceerden de fabrieken liefst voor de eigen markt. Dan hadden we geen schaalvergrotingen en efficiëntiewinsten gekend. Dan zou de technologie blijven steken zijn in kleine entiteiten en zouden we vandaag wellicht nog geen world scale fabrieken hebben. Dan zouden we elkaar nog vliegen afvangen met individuele milieuregeltjes en gedoogbeleid inzake veiligheid om toch de kosten niet te hoog te stuwen. Dan zouden grondstoffenleveranciers opnieuw politieke hefbomen kunnen worden op geopolitieke belangen en machtsconcentraties te dienen. Kortom, dan we zouden er als industrie en maatschappij slechter aan toe zijn qua leefmilieu, klimaatbeleid en veiligheid.
Dat kan toch niet het doel zijn van diegenen die hernieuwd isolationisme genegen zijn. Willen we de klok niet terug-draaien, dan zullen we de Verlichting brandend moeten houden.

 

Wellicht vindt u deze artikelen ook interessant

Schrijft u in voor onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte.