blog

Column: Kans maal effect

Publicatie

14 dec 2012

Auteur

Chris Aldewereld

Categorie

Petrochem

Soort

blog

Tags

Het weekend voordat de deadline zou verlopen, ging ik deze column op papier zetten. Echter, de laptop bij mij thuis werkte niet meer en daarmee had ik natuurlijk geen rekening gehouden. Tja, probleem. Te laat. Snel maar een nieuwe op de kop proberen te tikken. De kans dat dit zou gebeuren, had ik dusdanig klein geschat dat ik geen maatregelen had genomen om dit te voorkomen.

Ondanks dat mijn laptop al behoorlijk oud was en meerdere keren tekenen van verval had vertoond. Bovendien is het effect niet onoverkomelijk, dus durfde ik het risico wel te accepteren.

Zo zie je maar dat we bijna dagelijks met risico-inschatting bezig zijn. Kans maal effect, en vinden we dat acceptabel. Als we een keertje laat zijn en op de snelweg wat harder willen rijden dan is toegestaan, schatten we de risico’s in. De kans op een boete is niet enorm groot en het effect is dat we worden bekeurd – u mag zelf bepalen of dat acceptabel is. Of we nemen de kans op een ongeval met als effect dat de auto total loss is. Maar is die kans nu zoveel groter dan wanneer u de toegestane maximum snelheid rijdt? Bovendien is de kans op een ongeval van zoveel factoren afhankelijk, zoals de staat van onderhoud van de auto, type en ouderdom van de banden, weersomstandigheden en ga zo maar door. U begrijpt het al, er is heel wat discussie over de factor kans.

Zo ook bij het bepalen van de veiligheid van industriële complexen. Complexe berekeningen liggen ten grondslag aan het wel of niet kunnen en mogen uitbreiden van de activiteiten binnen de industriële inrichting. Moeilijke studies bepalen of het verantwoord is om die woonwijk naast die fabriek te bouwen. En de grondslag hiervoor ligt allemaal in die schijnbare eenvoudige definitie van kans maal effect. Over de effecten is iedereen het veelal wel eens. Die willen we allemaal voorkomen, want de grootste industriële ongevallen uit de geschiedenis hebben aangetoond dat ongevallen met gevaarlijke stoffen serieuze zaken zijn. Maar over de factor kans is toch altijd veel te doen.

Wiskundigen zijn van mening dat kans prima numeriek uit te drukken is en dat goed te berekenen valt hoe groot de kans is dat je die ene witte knikker uit een pot met verder allemaal rode knikkers kunt pakken. Maar voor de kans op ongevallen is dat toch wel erg complex en vooral discutabel. Want, zoals geschetst bij het voorbeeld met de auto, is de kans op een zwaar ongeval of ramp van nog veel meer factoren afhankelijk. En de vraag is of je die factoren wel allemaal voldoende in beeld heb en de invloed ervan op de kans goed numeriek kunt uitdrukken.

Als je met je auto meerdere keren in korte periode een bekeuring rijdt, dan kan dat zogeheten “vette pech” zijn, of er blijkt iets anders aan de hand te zijn. Mogelijk wordt op dat stuk snelweg regelmatig gecontroleerd op snelheid. Iets wat je proefondervindelijk kunt vaststellen, hoewel het wel het nodige geld kost. Maar bij industriële ongevallen is het ethisch niet verantwoord zaken proefondervindelijk vast te stellen. Dan zul je zo veel mogelijk de zaken vooraf moeten proberen vast te stellen. En daaruit komt vaak dat de kans dusdanig klein wordt geacht dat het ongeval niet voor mogelijk wordt gehouden. Vooral omdat het veelal een combinatie van factoren is. Zo werd bijvoorbeeld de oorzaak van het ongeval in Fukushima tot voor kort niet voor mogelijk gehouden, vanwege de kans hierop. Inmiddels is ook hiervan proefondervindelijk vastgesteld dat men hiermee anders moet omgaan.

Het is wel duidelijk dat de kans van dit soort zaken niet altijd goed is vast te stellen. En dat geeft ruimte. Op het moment dat er veel op het spel staat, zoals bij een forse uitbreiding of het realiseren van de nabijgelegen ruimtelijke plannen, blijkt de factor kans verassend vaak nét binnen het gestelde kader te vallen. En de onderbouwing is niet altijd even inzichtelijk. Doordat het bovendien om zulke kleine getallen gaat, worden de effecten vaak weggecijferd door de kansfactor. Maar het fenomeen kans betekent niet dat iets totaal niet kan voorkomen. Men moet zich realiseren dat het morgen ineens zover kan zijn. Neem de overstromingen in Limburg. De kans daarop is één in de zoveel-honderd jaar. Toch is dat in een tijdsbestek van drie jaar zeker twee maal voorgekomen. Zaten we toen precies in een eeuwwisseling ofzo?

Een groot deel van dit soort kansen wordt weggewimpeld met de zogeheten Wet van Murphy. Want daarmee kan men geen rekening houden. Maar het feit dat Murphy überhaupt een wet heeft kunnen opstellen over het misberekenen van kans, betekent dat erg vaak onvoldoende factoren zijn meegenomen.

Ondanks alle getallen moeten we niet uit het oog verliezen dat iets toch kan gebeuren. Zo heeft de praktijk voor mij uitgewezen dat, hoewel de kans op een spontane twee-eiige tweeling ongeveer één op honderd is, de mogelijkheid zeker bestaat. Het effect is in elk geval echt dubbel zoveel genot als jonge ouder.

 

Chris Aldewereld is ingenieur Scheikundige Technologie en werkzaam als Adviseur Industriële Veiligheid.

Petrochem 8, 2020

1 december 2020

nieuws

Sabic en Plastic Energy starten bouw fabriek voor chemische recycling plastic

Wellicht vindt u deze artikelen ook interessant

Schrijft u in voor onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte.