blog

Column: Toen chemie nog furore maakte

Publicatie

7 jul 2014

Auteur

Jan Van Doorslaer

Categorie

Petrochem

Soort

blog

Tags

Op het moment dat ik dit schrijf, heb ik net mijn eindproef voor stadsgids in Gent – de tweede grootste stad van Vlaanderen – afgelegd. Ik vind het persoonlijk ook de mooiste stad beneden de Moerdijk, maar daarover kunnen we in discussie gaan.

Of ik geslaagd ben, doet hier niet zoveel ter zake. Kijk misschien eens op mijn Facebook-account. Maar daar gaat het mij in eerste instantie niet om. De titel van mijn eindproefwandeling luidde: Van proletenkwartier tot kennisberg.

Inderdaad, de wijk waar ik inmiddels al bijna vijftig jaar woon, is historisch de tweede universitaire campus in de studentenstad Gent. Rond 1880 verrees daar een gigantisch Instituut der Wetenschappen en werden de proleten die er massaal woonden weggedrumd door de ontluikende wetenschappen. Vandaag telt Gent zeventigduizend studenten aan de universiteit en hogescholen en is daarmee ook de grootste studentenstad.

Sterk team

Doorheen de opzoekingen en de lectuur van een stel historische publicaties trof me de sterke chemiecluster die zich in Gent ontwikkelde in de tweede helft van de negentiende eeuw. In het midden van die eeuw van industriële revolutie kon de universiteit van Gent rekenen op de Duitse hoogleraar August Kekulé von Stradonitz. Hij was het die er het befaamde benzeenmolecuul op papier kon zetten en daarmee de weg opende naar de aromatenchemie en de kunststoffenontwikkeling. Zonder benzeen geen polystyreen, geen nylon, geen polyurethaan, zelfs geen bakeliet.

De opvolger van professor Kekulé werd professor François Swarts. Die zocht vooral naar nieuwe ontwikkelingen inzake fotopapier en fotografische ontwikkelingen. Hij had een sterk team rond zich verzameld. Zijn zoon Frederic was de chemicus die de CFK’s wist te combineren. Mooie vinding tot we vaststelden dat die de ozonlaag aantasten en dan terug naar af moesten.

Multimiljonair

Tweede belangrijke figuur in de toenmalige Gentse chemiecluster was Leo Baekeland. Zoon van een caféhouder-schoenlapper, die als briljant student al op zijn zeventiende aan de universiteit mocht beginnen. We schrijven dan 1880. Baekeland wordt verliefd op de dochter van zijn prof en trouwt met haar. Ze gaan op huwelijksreis naar de Verenigde Staten en keren er nooit meer van terug. Baekeland vindt het ondernemingsklimaat in de VS zo boeiend dat hij er blijft en zijn zoektocht naar beter fotomateriaal verder zet.

Hij slaagt erin een fotopapier te ontwikkelen dat ook bij kunstlicht kan worden gebruikt – en niet alleen bij zonlicht – en kan deze vinding ook verkopen aan Eastman Kodak. Onze Baekeland is meteen “binnen” want met 750.000 dollar kan hij zich begin de twintigste eeuw multimiljonair noemen. Die eerste zakelijke triomf belet niet dat Baekeland na een “sabbatical year”en rondreizend door Europa, terugkeert naar de States. Hij koopt er een domein in de staat New York, vlakbij de Hudson-rivier.

Een van de schuren die op dat domein staan, bouwt hij om tot laboratorium en hij herstart zijn zoektocht naar een nieuwe kunststof. Baekeland weet zeer goed wat de basisstoffen moeten zijn (fenol en formaldehyde) en zoekt dan naar de juiste reactievoorwaarden (druk, temperatuur en katalysatoren). En ook in deze zoektocht is Baekeland succesvol. Hij slaagt erin om het polyoxylbenzylmethylenglycolanhydride te vinden. Begrijpelijkerwijs herdoopt hij dit 37-letterwoord tot bakeliet. Die vinding verkoop hij aan Union Carbide.

Fier

Ik bedacht me: toen, in de turbulente negentiende eeuw was chemie nog in. Waren de chemici baanbrekend en fier. Op een recent boek over de geschiedenis van de universiteit en de stad Gent prijkt op de cover het toenmalige team van het laboratorium voor toegepaste scheikunde. Een soort “selfie” maar met waardigheid en karakter. Dus chemici allerhande, kop op. Jullie hebben zo een rijke geschiedenis.

Jan van Doorslaer is voormalig woordvoerder van BASF Antwerpen.

Wellicht vindt u deze artikelen ook interessant

Schrijft u in voor onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte.