Zojuist kreeg ik het droevige bericht dat Richard Northcote, Chief Sustainability Officer van chemiebedrijf Covestro, van woensdag op donderdagnacht onverwacht is overleden. Vorige week hadden we nog een mailwisseling… Het voelt als: ‘Vanochtend zag ik hem nog lopen’.

Richard was een van de grote internationale pleitbezorgers van een duurzame chemie. Vooral de term ‘Carbon Productivity’ hoort bij hem. Begin vorig jaar mocht ik hem daarover interviewen voor het artikel ‘Hoe koolstof koolstof kan besparen’. Hij sprak toen ook bij ons congres Duurzaam Geproduceerd. Het draaide volgens hem om de juiste mind set: Door koolwaterstoffen effectief in te zetten, kunnen juist heel veel brandstoffen en grondstoffen worden bespaard. Denk bijvoorbeeld aan kunststoffen die auto’s lichter maken en materialen die huizen isoleren.

Journalistiek

Richard kwam bij mij over als een gedreven, enthousiaste en vooral ook sympathieke man. Ik heb hem als journalist ook als zeer toegankelijk ervaren, ondanks zijn positie in de Raad van bestuur van Covestro. Wellicht dat daarbij meespeelde dat zijn roots in de journalistiek lagen. Richard is 58 jaar oud geworden. Zie ook het officieel bericht van Covestro.

Wim Raaijen

Carbon productivity is een term die het chemiebedrijf Covestro, voorheen onderdeel van Bayer, introduceerde, geïnspireerd door een rapport van McKinsey. In het kort: door koolwaterstoffen effectief in te zetten, kunnen juist heel veel brandstoffen en grondstoffen worden bespaard. Denk bijvoorbeeld aan kunststoffen die auto’s lichter maken en materialen die huizen isoleren. CSO van Covestro, Richard Northcote legt het concept tijdens Duurzaam Geproduceerd 2017 verder uit.

‘De Europese Commissie ziet het als een bedreiging dat op termijn naar schatting 25 procent van alle olie in plastics wordt omgezet. Ik wil de Europese beleids-
makers graag laten zien dat een slimme inzet van kunststoffen juist heel positief kan uitwerken’, stelt Chief Sustainability Officer (CSO) Richard Northcote van Covestro in zijn kantoor in Brussel. Volgens hem is een andere mindset nodig. ‘Het begint al bij het beeld dat kunststof onlosmakelijk is verbonden met plastic zakjes en afval in de oceanen. Zeker, een groot probleem waar we goede oplossingen voor moeten vinden. Een groot deel van de chemische industrie maakt echter geen plastic zakjes maar hoogwaardige kunststoffen, die niet in de natuur terecht komen maar juist de samenleving helpen energie en grondstoffen te besparen. Bij Covestro doen we niks anders. We produceren polycarbonaat en grondstoffen voor polyurethaan, die vooral worden ingezet in lichte composieten en isolatiematerialen. Ze maken auto’s, huizen en bijvoorbeeld koelkasten veel energiezuiniger. Uit onderzoek blijkt dat een kilogram koolstof die in het isolatiemateriaal polyurethaan wordt verwerkt, bij toepassing gemiddeld zeventig maal haar gewicht aan koolstof bespaart in brandstoffen. Bovendien vervangen ze bijvoorbeeld glas en metalen als aluminium die bij productie en zelfs recycling veel meer energie kosten.’

Windmolens

Dat straks 25 procent van alle olie naar kunststoffen gaat, kan juist een hele positieve ontwikkeling zijn, stelt Northcote, die niet voor niets zijn eigen bureau verhuisde van het hoofdkantoor in Leverkusen naar het machtscentrum van de EU, Brussel. Daar wil hij laten zien dat een belangrijke oplossing schuilt in de juiste inzet van koolstof. En dat de verschuiving bovendien ook nog eens deels relatief is. Als door onder andere lichtere materialen en betere isolatie minder fossiele brandstoffen nodig zijn, dan stijgt het relatieve aandeel van olie voor de productie van materialen sowieso. Gewoon omdat het totale gebruik van koolwaterstoffen afneemt.

Polyurethaanschuim uit CO2. (c)Covestro

Polyurethaanschuim uit CO2. (c)Covestro

Het gaat nog verder. Tel daarbij bijvoorbeeld op dat voor het succes van duurzame energiebronnen, innovaties in de chemie zeer behulpzaam kunnen zijn. Northcote: ‘Door de opkomst van enorm sterke composieten zouden wieken van windmolens met lengtes van wel honderd meter lang mogelijk moeten zijn.’

Terugbetalen

Bij deze strategische visie baseert Covestro zich onder meer op een rapport van het McKinsey Global Institute uit 2008 en daarmee de lancering van de zogenoemde ‘carbon abatement curves’. Belangrijke invalshoek daarbij is het verhogen van de carbon productivity, zoals Covestro dat noemt, ofwel tegen zo laag mogelijke kosten de inzet van koolwaterstoffen zo veel mogelijk beperken. Als je verschillende mogelijkheden naast elkaar legt, blijkt al gauw dat een aanmerkelijke reductie in CO2-uitstoot mogelijk is met oplossingen die de samenleving alleen maar geld besparen. Denk aan betere isolatie van gebouwen en energiezuinige auto’s en verlichting. Wellicht dat de aanschafkosten soms hoger liggen, maar deze oplossingen besparen zoveel energie dat ze zichzelf uiteindelijk gemakkelijk terugbetalen.

Parijs

Voor de chemische industrie liggen hier dus juist enorme kansen. Overigens is Covestro niet de enige die dat onderkent. Al jaren schermen verschillende chemische concerns met de belofte dat ze de wereld kunnen helpen te verduurzamen. Bedrijven als DSM en AkzoNobel worden onder andere door de Dow Jones Sustainability Index al jarenlang als 
frontrunner gezien. Een groep waar Covestro sinds de beursgang in 2015 graag bij wil horen. Covestro: ‘Dat zijn wel de bedrijven die er het best in zijn geslaagd om een duurzame visie ook daadwerkelijk in de praktijk te brengen. Misschien ook wel omdat ze niet tot de allergrootste horen.’ De grote chemiereuzen zijn volgens Northcote ook goed bezig, maar voor bijvoorbeeld BASF en Dow kan de omvang van de bedrijven vertragend werken.
Hij heeft dat zelf aan den lijve ondervonden bij Bayer. Een gigantisch bedrijf waar uiteindelijk de nadruk op farmaceutica en agrochemicaliën kwam te liggen. Door de verzelfstandiging en de volle aandacht voor kunststoffen kreeg het bedrijf een enorm positieve boost. ‘We konden volledig onze eigen koers bepalen en wat dat betreft hebben we in Patrick Thomas een geweldige visionair als topman. Het geeft ook veel motivatie om vanuit een heldere duurzame strategie te werken. Het is positief en we hebben gewoon niks te verbergen. Geweldig toch?’
Ook op de aandelenbeurs werd het elan van Covestro opgemerkt. Binnen een jaar na de beursgang in oktober 2015 was het aandeel in waarde meer dan verdubbeld. Natuurlijk had het nieuwe bedrijf de wind mee van economisch herstel, maar dat was het niet alleen. Bedrijven als Tesla laten ook zien dat ze met een duidelijke, innovatieve en duurzame strategie in het huidige tijdgewricht veel beleggers aan zich kunnen binden. Helemaal in het licht van de afspraken die in Parijs zijn gemaakt.

CO2 als grondstof

De productiviteit van koolwaterstoffen mag zich echter niet alleen beperken tot de producten, weet ook Covestro. Met de omarming van een duurzame strategie verplicht het concern zich ook om zijn productieprocessen zo energie-efficiënt mogelijk in te richten. ‘We zijn ook constant op zoek naar de beste technologische innovaties om dat mogelijk te maken. Zo hebben we een technologie ontwikkeld die de productie van chloor meer dan veertig procent energiezuiniger kan maken.’

Verder zet het bedrijf nog meer in op duurzame ontwikkelingen die al in de tijd van Bayer zijn ingezet.  Bijvoorbeeld de inzet van CO2 als grondstof bij de productie van polyurethaan. Bij een nieuw product is twintig procent van de aardolie als grondstof vervangen door het broeikasgas.

Richard Northcote

Richard Northcote

De eerste tanker met dit product verliet op dinsdag 13 december 2016 de site in Dormagen, nabij Keulen. Covestro is hiermee officieel de productie begonnen van de nieuwe fabriek die er deze zomer werd ingehuldigd.
Nu gaat het nog om twintig procent, bij andere projecten in het laboratorium slaagde Covestro er al in het CO2-gehalte te verhogen tot meer dan veertig procent. Het bedrijf streeft er ook naar om koolstofdioxide in te zetten in andere producten dan flexibele schuimen. Mogelijke producten die al op laboratoriumschaal zijn getest zijn onder andere componenten voor harde schuimen en elastomeren. Het bedrijf is ook bereid om de technologie onder licentie vrij te geven.
Covestro is hiermee een van de pioniers op het gebied van CO2 als grondstof. Wel staat het allemaal nog behoorlijk in de kinderschoenen, geeft Northcote toe. Zo wordt in Dormagen vooralsnog heel zuivere CO2 ingezet, dat ontstaat bij de productie van ammoniak. Het zal nog wel een tijdje duren voordat CO2 als grondstof uit de lucht kan worden gehaald. Bovendien gebruikt Covestro in Dormagen een katalytisch proces, terwijl steeds meer de geluiden opgaan om via elektrochemische manier grondstoffen te verkrijgen. Op dat moment kan ook duurzaam opgewekte stroom worden ingezet bij het verkrijgen van chemische bouwstenen. Volgens Northcote is dat voorlopig nog toekomstmuziek. Bij carbon productivity draait het ook om de betaalbaarheid van de vermeden kool
stofemissie of in dit geval gerecyclede koolstof. ‘Vooralsnog is die route te duur, maar dat kan de komende jaren natuurlijk veranderen als duurzaam opgewekte energie bijvoorbeeld en elektrochemische productiemethoden goedkoper worden.’

‘Als het over productiviteit gaat, gaat het traditioneel over de inzet van mensen, arbeid, maar nauwelijks over de productiviteit van de grondstoffen.’

Het is al een tijdje gaande. Chemische bedrijven merken dat ze niet alleen een deel van het probleem, maar steeds meer ook een onderdeel van de oplossing kunnen zijn. Binnen grote, soms stokoude bedrijven komt dat bewustzijn vaak langzaam. Vastgeroeste denkbeelden zijn vaak zeer verankerd in de trage massa. Vernieuwing en omvang lijken regelmatig elkaars tegenpolen.
Daarom kan het heel verfrissend zijn als een onderdeel van een bedrijf wordt afgesplitst en als het ware een nieuwe start krijgt. Zoals vorig jaar gebeurde bij Covestro, het voormalige Bayer MaterialScience. Je ziet het wel vaker dat bij een afgesplitst bedrijf nieuw elan komt. Meer aandacht en meer focus. Niet langer een onderdeel van een groter geheel, dat meer dan eens een andere koers vaart. Anders zou er geen reden zijn voor afsplitsing, nietwaar?
Natuurlijk, Covestro heeft het afgelopen jaar economische meewind en ook de duidelijke focus heeft er aan bij gedragen dat het aandeel van het bedrijf binnen een jaar meer dan het dubbele waard is.

Aanstekelijk verhaal

Of het bedrijf heeft gezien dat een duurzame koers verschillende andere bedrijven bepaald geen windeieren legt, weet ik niet. Misschien wil het bedrijf wel de Tesla van de chemie worden. Maar van het begin af aan waren de doelstellingen in ieder geval duidelijk. Covestro wil vooral onderdeel zijn van de oplossing. En dat verbindt, blijkbaar. Ondanks het feit dat Covestro een chemiebedrijf is, lijkt het imago op de beurs, in de samenleving en ook intern positief. Directeur van de Antwerpse Covestro-site Volker Weintritt in deze editie van Petrochem: ‘De perceptie van de chemie in de samenleving is nog altijd wat problematisch, terwijl we onderdeel van de oplossing zijn.’ Hij is blij dat Covestro zijn duurzame ambities inmiddels goed voor het voetlicht gekregen. Onder het motto ‘to make the world a brighter place’. Het kan niet vaak genoeg gezegd worden, vindt hij.
En eerlijk is eerlijk, toen ik onlangs de top van het bedrijf op de grote kunststoffenbeurs in Düsseldorf, de K2016, enthousiast bezig zag over de duurzame ambities en de mogelijkheden van technologische innovatie, kwam dat bij mij geloofwaardig over. CEO Patrick Thomas en Chief Sustainable Officer Richard Northcote, beide oude bekenden van de Nederlandse en Vlaamse chemie nog in hun ICI- en Huntsman-tijd, brachten daar een aanstekelijk verhaal. Samen stonden ze op het podium met onder anderen Bertrand Piccard, die een paar maanden geleden zijn reis om de wereld voltooide met de Solar Impulse 2, het vliegtuig volledig voortgedreven op zonne-energie.
Niet dat alles enorm nieuw was wat de heren zeiden, het was vooral de toon die de muziek maakte. Het had allemaal een geloofwaardige, idealistische en tegelijkertijd nuchtere lading. Helemaal toen de term ‘carbon productivity’ viel. Die moet ik onthouden, nam ik me meteen voor. Als het over productiviteit gaat, gaat het traditioneel over de inzet van mensen, arbeid, maar nauwelijks over de productiviteit van de grondstoffen. En al helemaal niet als het om koolstofhoudende grondstoffen gaat, zolang we het overgrote deel direct affikken.

Lef

Covestro wil leiderschap tonen als het gaat om de inzet van koolstof in hoogwaardige producten en ook op het vlak van energie-efficiëntie. Het bedrijf stelt zichzelf zelfs openlijk de vraag of de politieke doelstellingen voor de industrie op het vlak van CO2-reductie en energie-efficiëntie niet significant scherper kunnen. Meer en eerder. Een geluid dat de laatste tijd wel vaker wordt gehoord, maar nog niet uit de monden van topmensen van grote bedrijven. En of dat moeilijk is en om lef vraagt? ‘Nee’, stelde Patrick Thomas, ‘het lijkt me juist veel moeilijker om te volgen dan te leiden.’ Punt!
Reageren? Via de mail: wim@industrielinqs.nl
of via Twitter: @wimraaijen