Je kent ze vast wel. De borden die bij elk bedrijf staan dat met gevaarlijke stoffen werkt. Borden die trots vermelden hoeveel dagen er zijn gewerkt zonder ongevallen met verzuim. Een interessante vraag is altijd wel of de aannemers ook in deze ongevallenstatistieken zijn meegenomen (dat is niet altijd even helder). Want het zijn vaak de aannemers die het echte werk in het veld uitvoeren, dus ook het meeste risico lopen om gewond te raken.

Maar, eerlijk is eerlijk, de procesindustrie is er de afgelopen jaren goed in geslaagd om het aantal safety incidenten omlaag te krijgen.

ref. Borges, V. (2016, January 8). Perfect storm for the next major accident? Retrieved from https://www.dnvgl.com

Dit zijn echter wel arbeidsgerelateerde safety incidenten. Op zich niets mis mee, want in het werk wil je graag dat iedereen weer heelhuids naar huis terugkeert na een dag van noeste arbeid. Maar hoe zit dat met process safety gerelateerde incidenten?

Willekeurig en elk moment van de dag

Helaas is zo’n omlaaggaande trend bij process safety incidenten niet te vinden. Process safety incidenten gebeuren nog steeds willekeurig en kunnen elk moment van de dag optreden. Dit jaar nog is er op 17-03 een dagenlange durende brand geweest bij Intercontinental Terminals Company (ITC) in Deer Park, Texas en op 02-04 een explosie van isobutyleen in een chemische fabriek in Crosby, ook in Texas.

Maar ook in Nederland gebeuren nog regelmatig process safety gerelateerde incidenten. Dus het omlaag brengen van process safety incidenten blijkt minder goed te werken dan bij arbeidsveiligheid. Hoe kan dat?

Een belangrijke oorzaak die ook vaak in incidentrapportages naar boven komt, is het hardnekkige misverstand dat het focussen op het voorkomen van ongevallen (arbeidsveiligheid) leidt tot het voorkomen van process safety incidenten.

Complex

Persoonlijke veiligheid kan je meten door de dingen die je ziet. Draagt een werknemer zijn PBM’s? Houdt iemand de leuning vast? Er is een directe link tussen de actie – railing vasthouden – en het voordeel – voorkomen van de val. Als het gedrag wordt veranderd zijn de verbeteringen die daaruit voortkomen zichtbaar en makkelijk achteraf meetbaar. Dit staat dus op de borden die bij de poorten van bedrijven staan: dagen zonder ongevallen met verzuim…

Process safety is complex aangezien het zich richt op de interactie tussen ontwerp, operationeel gebruik en onderhoud. Het speelt zich af in gebieden die je niet ziet. Wat is het niveau in de tank? Wat is de kritische druk in dat systeem? Hoe werken de operator en de engineer samen?

Het vasthouden van een railing voorkomt een explosie niet

 

In het piramidemodel voor safety wordt vaak alles op één hoop gegooid, maar het vasthouden van een railing voorkomt een explosie niet. Het is meerdere malen gebleken dat de focus op arbeidsveiligheid in het voorkomen van process safety incidenten in het beste geval misleidend is en in het slechtste geval catastrofaal.

Laag hangend fruit

Toevalligerwijs kon ik het verschil tussen persoonlijke- en procesveiligheid op geen treffendere manier demonstreren dan afgelopen dinsdag. Ik gaf toen een lezing over hoe moderne technologie kan helpen in het inzichtelijk maken van (onzichtbare) process safety op de “most prestigious conference in the world in the field of risk and safety related to the chemical and process industries” op de TU in Delft (loss prevention 2019). Er is een heel brede trap in de aula en, heel opvallend, waren de mensen die de leuning vasthielden op één hand te tellen (letterlijk). Verreweg het grootste deel liep gewoon in het midden met een kop koffie in de ene hand en een telefoon in de andere. Tijdens mijn keynote vroeg ik: hoe makkelijk zou het zijn om in het midden van de trap een extra leuning te plaatsen en een bordje: “Houdt de leuning vast”? Hoeveel minder mensen zouden er dan van de trap vallen? Arbeids-of persoonlijke veiligheid is met heel eenvoudige middelen te verbeteren. Door het gedrag van mensen te veranderen pak je dit soort veiligheid aan. Om in fruittermen te blijven: laag hangend fruit. Bij process safety ligt dit dus een stuk lastiger.

Process safety indicatoren

Ik wacht met smart op het eerste bord bij de poort, naast het gebruikelijke lost time incidents bord, waarop vol trots de process safety indicatoren worden geshowd. Het aantal te laat geteste interlocks, het aantal gemeten lekkages en het aantal openstaande HAZOP-aanbevelingen bijvoorbeeld.

Degene die dit doet, snapt in ieder geval het verschil tussen de appels en de peren in de wereld van safety.

Vorige week verscheen in de Volkskrant een artikel waarin breed werd uitgemeten dat meer dan de helft van de circa vierhonderd onderzochte risicobedrijven (zoals de chemische industrie) de veiligheidsregels in de afgelopen twee jaar heeft overtreden.

In een reactie op het artikel verwijst de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie (VNCI) naar het door de overheid gepubliceerde rapport over deze inspecties: Staat van de Veiligheid Majeure risicobedrijven 2015. Hierin stelt zij dat bij circa veertig procent van de gecontroleerde BRZO-bedrijven geen overtredingen zijn geconstateerd. Van de zestig procent (= zestig procent van 615 overtredingen bij 325 bedrijven) wel geconstateerde overtredingen valt bijna zeventig procent in de lichtste categorie (dus dertig procent in de middelzware of zware categorie = 110 overtredingen). Het aantal door de overheid als ernstig gekwalificeerde overtredingen is met twee procent zeer laag gebleven. Het komt neer op circa tien overtredingen in de zwaarste categorie, waarbij de productie direct moest worden stilgelegd. De overtredingen betroffen o.a.:

  • het in gebruik hebben van apparatuur waarvan de keuringstermijn is verstreken (dus doorrijden als de APK keuring nog niet heeft plaatsgevonden)
  • het gebruik van niet geschikte explosievrije apparatuur in een zone met explosieve atmosfeer
  • het niet vervangen van een afgekeurde veerveiligheid
  • niet goed functionerende sprinkler installaties
  • het niet leren van eerdere vergelijkbare incidenten bij hetzelfde bedrijf

Waarom gebeurt dit?

Als je dit lijstje zo bekijkt, is er geen reden om aan te nemen dat dit onoverkomelijk was om op te lossen. Het heeft niets te maken met domme pech, het is vooral organisatorisch van aard. Ik vraag me dan serieus af: waarom gebeurt dit? Zijn de regels te omslachtig en de procedures te bureaucratisch? Zijn de procedures te ingewikkeld of voor velerlei uitleg vatbaar? Of is er iets anders aan de hand?

Ik heb situaties meegemaakt waarbij de discussie tussen de inspectiediensten en het bedrijf ging om de benaming van de veiligheidsstudie die was uitgevoerd (jawel er was wel degelijk een veiligheidsstudie uitgevoerd…). Dus staat er in de vergunning dat je een Hazop doet, dan moet je geen Bow-tie of What-if studie doen. Ik heb ook meegemaakt dat de arbeidsinspectie de productie bij een chemische plant dreigde stil te leggen omdat de veiligheidsstudie niet volgens de huidige methodiek was uitgevoerd. Ook hier was de veiligheidsstudie wel degelijk gedaan, maar was alleen het restrisico weergegeven. Dat wil zeggen het risico met alle beveiligingslagen zoals die aanwezig waren. Tegenwoordig beoordeel je het systeem eerst zonder die beveiligingslagen en vervolgens geef je aan elke beveiligingslaag een risicoreductie mee om op het gewenste restrisico uit te komen. Okay, formeel niet in orde en ja, het moest worden aangepast, maar om de inspectie nou vrijdag af te ronden en het bedrijf de gelegenheid te geven om het voor maandag op te lossen onder dreiging van het stilleggen van de productie vind ik een heel zware handhavingsmaatregel.

Procedures en normen zijn niet zo eenvoudig en eenduidig als de opstellers denken. De vroegere Stoomwezenwet voor drukapparatuur was helder en prima onderbouwd. Tegenwoordig zijn de normen van de verschillende Europese landen geharmoniseerd en daar is de Pressure Equipment Directive (PED) uit voortgekomen. Een lijvig, moeilijk te lezen document waarin je elke zin drie keer moet lezen om te begrijpen wat er staat. En daar ben ik blijkbaar niet de enige in want er bestaat ook een handleiding van 255 pagina’s waarin staat: “In order to ensure a coherent application of the PED, guidelines are developped…”. Daarnaast is hij afgelopen jaar weer veranderd waardoor veel zaken weer net even anders zijn geworden. En als ik het goed begrijp, valt de bestaande drukapparatuur onder warenwetbesluit (Wet besluit drukapparatuur) en geldt voor nieuwbouw of grote veranderingen de PED. HELP…

Waar kies je voor?

Dan de organisatorische beslissingen die door de plantmanagers worden genomen. Er is per definitie een schaarste aan mensen, middelen, materialen en geld om zaken uit te voeren. Waar kies je dan voor om je resources in te zetten? Prof. Dr. Ir. Genserik Reniers, Hoogleraar Safety of Hazardous Materials aan de TU Delft heeft een interessante stelling over het beslissingsgedrag van mensen. Stel je het volgende experiment voor:

Je krijgt geld van mij en je hebt de volgende keuzes:

(A) Je ontvangt vijfduizend euro van mij (met zekerheid);

(B) We gooien een muntstuk op. Je ontvangt tienduizend euro van mij indien het kruis is en anders (als het munt is), ontvang je niets.

Welke optie kies je?

 

Je moet mij geld betalen en je hebt de volgende keuzes:

(C) Je moet me vijfduizend euro betalen (met zekerheid);

(D) We gooien een muntstuk op. Je moet me tienduizend euro betalen indien het kruis is en anders (als het munt is), moet je me niets betalen.

Welke optie kies je?

 

Het blijkt dat veruit de meeste mensen kiezen voor optie (A) in het eerste geval en voor optie (D) in het tweede geval. Dus: men kiest voor de zekerheid indien het gaat om een winst maken (positief risico – vijfduizend euro krijgen met zekerheid), en tegelijk gaan de meesten gokken als het gaat om verlies maken (negatief risico). Men loopt liever het risico om tienduizend euro te moeten betalen met een bepaalde onzekerheid (er bestaat vijftig procent kans dat er niets zal moeten worden betaald) in plaats van gewoon vijfduizend euro te betalen. Volgens Reniers is het resultaat voor de keuzes niet logisch: we gokken niet met winsten, terwijl we wel met verliezen gokken.

Wanneer men beslissingen neemt over investeringen ten behoeve van het voorkomen van incidenten, moet men beseffen dat er een voorafbepaalde voorkeur is in onze mindset:

  1. Mensen zijn meer geneigd om te investeren in productie (“zekere winsten”) dan om te investeren in preventie (“onzekere winsten”)
  2. Mensen zijn meer geneigd om hoogst onzekere ongevallen te riskeren (“onzekere verliezen”) dan om grote investeringen te doen (“zekere verliezen”) in maatregelen om dat soort ongevallen te voorkomen

Is er dan geen goed nieuws te melden?

Waar het artikel in de Volkskrant niet over schrijft (en de VNCI ook niet trouwens), is dat er wel degelijk verbeteringen hebben plaatsgevonden in 2015 ten opzichte van 2014. Het aantal overtredingen in 2015 is gedaald ten opzichte van 2014 (1,7 overtreding per bedrijf in 2015 versus 2,3 overtreding per bedrijf in 2014). Het percentage bedrijven zonder overtredingen ligt in 2015 met 39 procent lager dan het resultaat van 2014 (47 procent). Het aantal bedrijven met veel overtredingen (meer dan twaalf) is gedaald van zeven naar vier. Bij 38 procent van de bedrijven zijn in 2015 uitsluitend categorie 3 overtredingen geconstateerd. Het aantal zware overtredingen is gedaald van vijftien in 2014 naar tien in 2015.

De “echte incidenten”, dus waarbij schadelijke stoffen zijn vrijgekomen (in jargon Loss of containment (LOC)), laten ook dit jaar weer een dalende trend zien en zijn lager dan ooit.

Het ultieme doel: nul overtredingen

Als je alle bovengenoemde aspecten in ogenschouw neemt, is het mijns inziens haalbaar om naar nul overtredingen van de regels te gaan. Dat is wat anders dan nul incidenten, want hoe goed alle regels ook worden nageleefd, er blijft altijd een restrisico over (helaas). Het is echter wel zo dat het totaal aantal echte incidenten zal afnemen als we ons aan de regels houden die we met elkaar afspreken. Dat geldt niet alleen voor de chemische industrie, maar ook in het dagelijks leven. Als niemand door rood rijdt, als niemand harder rijdt dan de maximaal toegestane snelheid, als niemand op zijn telefoon kijkt achter het stuur en als niemand inhaalt op wegen waar je niet mag inhalen, zullen de dodelijke verkeersongevallen razendsnel afnemen.

Dus, veiligheid is vooral een kwestie van de juiste mindset.

Ik vind het belangrijk om veel en helder over procestechnologie te communiceren. Als mensen beter begrijpen wat het belang ervan is, wat je ermee kunt en vooral ook hoe leuk en interessant het is, krijgt het hopelijk de plek die het verdient. Die communicatie bereik ik onder andere door mijn regelmatige columns en een e-book dat ik heb gemaakt waarin ik stap voor stap uitleg wat procestechnologie inhoudt.

Jij kan dit e-book ook krijgen. Vul je naam en e-mail adres in en download het GRATIS via deze link.

Veel leesplezier!

Wat is de achtergrond van deze retorische, of zo je wilt, suggestieve vraag hoor ik je denken? We kennen Shell natuurlijk allemaal als olie-, gas en (toch ook nog steeds wel) chemie- mastodont. Het lijkt onmogelijk dat zo’n gigant over tien jaar niet meer bestaat. Toch bekroop het gevoel me dat dit geen onmogelijk scenario is. Direct na het lezen van het boek Bold van Peter Diamandis en Steven Kotler schoot dit door mijn gedachten.

Het boek begint met het verhaal van George Eastman. In 1878 was Eastman 24 jaar en ging hij op vakantie. Hij wilde zijn reis op foto’s vastleggen. De grote hoeveelheid aan apparatuur die hij dan zou moeten meebrengen deed hem besluiten om nooit aan die reis, maar aan een andere reis te beginnen. Eastman was geobsedeerd door chemie en ontwikkelde in die tijd: het fotorolletje. In 1892 zag de Eastman Kodak Company het licht. Een revolutionair bedrijf dat fotograferen haalbaar maakte voor de consument. Eastman deed de komende honderd jaar niets anders dan dat. In 1975 kreeg een techneut binnen Eastman de opdracht om te kijken wat de mogelijkheden waren om met de zojuist ontwikkelde CCD-chips beelden vast te leggen. Dat lukte en de techneut verwachtte een hoop vragen toen hij zijn ontwikkeling demonstreerde. Die kreeg hij, maar in plaats van: Hoe heb je dit gedaan? kreeg hij vragen als: Waarom zou iemand dit willen gebruiken? In 1996 had Kodak 140.000 mensen in dienst, een marktwaarde van 28 miljard dollar en een monopoliepositie in hun markt. De digitale camera had een resolutie van 0,01 megapixel en kon in de ogen van de Eastman-top dus niet concurreren met de kwaliteit van hun gedrukte foto’s. Aangezien ze deze technologie als een bedreiging voor hun eigen businessmodel zagen, besloten ze om deze technologie in de ijskast te doen. Een verkeerde beslissing bleek later.

Wat zij niet wisten is dat de ontwikkeling van de digitale fotografie zich op een exponentieel in plaats van lineair pad begaf. Op het moment dat Kodak zich dit realiseerde, was ze te laat. In 1976 beheerste Kodak 85 procent van de cameramarkt, in 2008 na de introductie van de eerste iPhone bestond deze markt niet meer. In 2012 vroegen ze faillissement aan en tegenwoordig leggen ze zich volledig toe op consultancy-werk voor bedrijven.

Vaarwel lineair denken…, welkom, Exponentieel

Er is een aantal stappen in exponentiële groei te onderscheiden:

Digitilization
Innovatie ontstaat als mensen ideeën uitwisselen. In het huidige digitale tijdperk gaat dit vele malen sneller en makkelijker dan voorheen. Als een product of proces van fysiek naar digitaal verschuift, komt het in een exponentiele groeicurve terecht. Een sprekend voorbeeld is een competitie die op het internetplatform XPRIZE werd uitgeschreven toen de olie de oceaan in bleef stromen bij de ramp van BP in de Golf van Mexico in 2010. De uiteindelijk winnaars waren veteranen uit de olie-industrie die een systeem bedachten dat een olie-afvangcapaciteit had van vierhonderd procent beter dan de tot dan toe bekende technologieën. Nog interessanter is het team dat net niet won: zij verdubbelde de olie-afvangcapaciteit ten opzichte van de tot dan toe bekende technologie, maar het opvallende was dat ze geen enkele ervaring in de olie-industrie hadden. Een van de leden van dit team, een tattoo artiest, antwoordde op een vraag van de pers hoeveel jaar ervaring ze in de olie industrie hadden: “Inclusief vandaag?”

Deception (= ontkenning)
Zolang de ontwikkeling onder de “0” blijft is dit nauwelijks merkbaar en wordt het als niet-significant bestempeld. In Kodak’s geval: 0.02 megapixel, 0.04, 0.08, dus vrijwel “0”, zodra het boven de 1 uit komt, gaat het echter hard: 1, 2,4, 8, 16 etc. en dan ben je te laat om het in te halen.

Disruption (= ontwrichting)
Een exponentiële technologie kan en zal bestaande technologie binnen een afzienbare tijd uit de markt drukken en een nieuwe markt aanboren. Volgens een onderzoek van the Babson School of Business zal in 2020 veertig procent van de huidige topbedrijven niet meer bestaan en zullen 75 procent van de grootste bedrijven tegen die tijd bedrijven zijn waar we nu nog nooit van hebben gehoord.

Demonitization (= verdwijnen van het betalen van geld voor het product of de dienst)
Dit klinkt heel onwerkelijk, maar het is geld verdienen door dingen gratis weg te geven. Kijk wat de concurrent aanbiedt en geef dat gratis weg, moet je eens opletten wat er gebeurt.

Dematerialization (= verdwijnen van het product of de dienst zelf)
In het geval van Kodak, vlak nadat ze toch met digitale camera’s op de markt kwamen, verdwenen deze ook alweer van het strijdtoneel. Elke smartphone is tegenwoordig standaard uitgerust met een goede digitale camera, waardoor er haast geen behoefte meer is aan een separate camera. Een aantal luxe artikelen uit de 80-er jaren bestaan nu niet meer en zitten standaard in elke willekeurige smartphone. De gemiddelde waarde van applicaties in een smartphone, omgerekend ten opzichte van de prijs in de jaren ’80, bedraagt tegenwoordig bijna 1 miljoen euro (videoconference via Skype, encyclopedie, video camera, foto camera, klok etc.

Democratization (= compleet geaccepteerd door een grote groep gebruikers)
Je eerste indruk na het lezen van bovengenoemde punten zou kunnen zijn dat een digitale camera iets anders is dan een olieproduct. Een digitale camera is ook iets anders dan een auto of een raket en toch is ook hier gebleken dat er exponentiele bedrijven zijn die bestaande markten kunnen ontwrichten (Elon Musk met zijn Tesla en SpaceX bijvoorbeeld). Daar komt nog bij dat we weten dat fossiele brandstoffen eindig zijn en dat er dus zeker een einde komt aan de huidige lineaire businessmodellen van de huidige oliemaatschappijen.

Wie zijn die exponentiële bedrijven in de chemische industrie?

Komt de klap uit de hoek van de equipmentleveranciers zoals Flowid (innovatieve reactortechnologie) of Emerson Process Management (3D geprinte regelkleppen)? Of uit de hoek van biochemische productiebedrijven (een bumper van suiker) zoals Avantium? Of uit de hoek van de duurzame energie (spin-offs van Voltachem, een consortium van TNO en ECN waarbij zonne-energie wordt opgeslagen in chemicaliën zoals methanol en ammoniak). Okay, Shell heeft recent aangekondigd op grote schaal in windenergie te gaan investeren, maar is dit niet de digitale camera binnen Kodak? Ik weet het niet, niemand weet het nog, maar grote lineaire multinationals: U BENT GEWAARSCHUWD!

GRATIS e-book ontvangen: hoezo niet sexy?

Ik vind het belangrijk om veel en helder over procestechnologie te communiceren. Als mensen beter begrijpen wat het belang ervan is, wat je ermee kunt en vooral ook hoe leuk en interessant het is, krijgt het hopelijk de plek die het verdient. Die communicatie bereik ik onder andere door mijn regelmatige columns en een e-book dat ik heb gemaakt waarin ik stap voor stap uitleg wat procestechnologie inhoudt.

Jij kan dit e-book ook krijgen. Vul je naam en e-mail adres in en download het GRATIS via deze link.

Veel leesplezier!